برای ساخت یک دارایی دیجیتال، همیشه لازم نیست بلاکچین تازه‌ای راه‌اندازی کنید. می‌توانید توکن خود را روی شبکه‌ای مثل اتریوم یا BNB Smart Chain بسازید و از زیرساختی استفاده کنید که از قبل فعال است. در این حالت، بخش زیادی از کارهای مربوط به ثبت و تأیید تراکنش‌ها بر عهده شبکه میزبان خواهد بود.
مزیت اصلی این انتخاب، کمترشدن حجم کار زیرساختی است. تیم توسعه می‌تواند زمان و بودجه بیشتری را به کاربرد توکن و محصولی که قرار است بسازد اختصاص دهد. البته راه‌اندازی توکن روی یک شبکه شناخته‌شده، به‌تنهایی امنیت قرارداد، جذب کاربر یا موفقیت پروژه را تضمین نمی‌کند.
در این مقاله از پولیار، تفاوت کوین و توکن را توضیح می‌دهیم و می‌بینیم استفاده از یک بلاکچین آماده، کجا به کار پروژه می‌آید و چه محدودیت‌هایی دارد.
تفاوت کوین و توکن در چیست؟
قبل از انتخاب شبکه، باید مشخص کنید پروژه‌تان به یک دارایی دیجیتال نیاز دارد یا واقعاً به بلاکچینی مستقل. این دو انتخاب از نظر هزینه، مسئولیت فنی و شیوه نگهداری تفاوت زیادی دارند.
کوین؛ دارایی بومی یک بلاکچین
بیت‌کوین دارایی بومی شبکه بیت‌کوین است. اتر هم دارایی بومی اتریوم و ADA دارایی بومی کاردانو محسوب می‌شود. نام شبکه و دارایی آن همیشه یکی نیست؛ برای مثال، اتریوم نام شبکه است و اتر نام کوین آن.
اگر بخواهید بلاکچین مستقلی راه‌اندازی کنید، باید درباره قوانین شبکه، روش تأیید تراکنش‌ها، نرم‌افزار نودها و نحوه تأمین امنیت تصمیم بگیرید. بسته به روش اجماع، ممکن است به مشارکت ماینرها یا اعتبارسنج‌ها نیاز داشته باشید.
این کار الزاماً به معنی نوشتن تمام کدها از صفر نیست؛ می‌توان از نرم‌افزارهای موجود هم استفاده کرد. بااین‌حال، مسئولیت راه‌اندازی و نگهداری شبکه همچنان باقی می‌ماند.
توکن؛ دارایی ساخته‌شده روی یک شبکه موجود
توکن روی بلاکچینی ایجاد می‌شود که از قبل کار می‌کند. برای نمونه، توکن‌های ERC-20 روی اتریوم از قرارداد هوشمند برای ثبت موجودی و اجرای انتقال‌ها استفاده می‌کنند. این استاندارد، روش مشترکی برای کارهایی مثل انتقال توکن، بررسی موجودی و مشاهده عرضه فراهم می‌کند. ethereum.org
در این روش، لازم نیست برای توکن خود مجموعه مستقلی از اعتبارسنج‌ها راه بیندازید. تراکنش‌ها طبق قواعد شبکه میزبان بررسی و ثبت می‌شوند. تیم پروژه بیشتر با طراحی توکن، کدنویسی قرارداد و نحوه استفاده از آن سروکار دارد.
مزایای ساخت توکن روی بلاکچین موجود
استفاده از شبکه آماده، بعضی مسئولیت‌های سنگین ساخت بلاکچین را از دوش تیم برمی‌دارد. این مزیت به‌خصوص برای پروژه‌ای که می‌خواهد کاربرد مشخصی را آزمایش کند، اهمیت دارد؛ چون می‌تواند زودتر به مرحله استفاده و دریافت بازخورد برسد.
۱. زمان و هزینه کمتری صرف زیرساخت می‌شود
راه‌اندازی بلاکچین فقط ساخت یک دارایی دیجیتال نیست. نرم‌افزار نودها، روش اجماع، ابزارهای مشاهده تراکنش و برنامه نگهداری شبکه هم باید آماده باشند.
با ساخت توکن روی یک شبکه موجود، بخش زیادی از این زیرساخت از قبل در دسترس است. استانداردها و کتابخانه‌های آماده هم می‌توانند کار توسعه را ساده‌تر کنند.
البته باید بین «ساخت یک توکن ساده» و «راه‌اندازی یک پروژه آماده استفاده» فرق گذاشت. ایجاد نسخه اولیه شاید زمان زیادی نگیرد، اما بررسی امنیت، طراحی نحوه توزیع، آزمایش و ساخت محصول همچنان کار می‌خواهد. هزینه این بخش‌ها با انتشار قرارداد تمام نمی‌شود.
۲. ثبت تراکنش‌ها به شبکه میزبان سپرده می‌شود
اگر توکن روی اتریوم ساخته شود، تراکنش‌های آن در همان شبکه ثبت می‌شوند. تیم پروژه لازم نیست برای هر انتقال، شبکه اعتبارسنج مستقلی ایجاد کند.
اما امنیت شبکه و امنیت قرارداد توکن دو موضوع جدا هستند. شبکه می‌تواند درست کار کند، در حالی که قرارداد توکن ایراد داشته باشد. دسترسی بیش‌ازحد مدیر قرارداد، اشتباه در کد یا سرقت کلید مدیریتی هم می‌تواند دارایی کاربران را در معرض خطر قرار دهد.
مستندات اتریوم نیز بر آزمایش و بررسی مستقل قرارداد تأکید می‌کند. حتی ممیزی امنیتی هم همه خطاها را پیدا نمی‌کند؛ بنابراین، استفاده از شبکه شناخته‌شده جای بررسی کد خود پروژه را نمی‌گیرد. ethereum.org
۳. استفاده از کیف پول‌ها و ابزارهای موجود آسان‌تر می‌شود
وقتی توکن از استاندارد رایج شبکه پیروی کند، اتصال آن به ابزارهایی که همان استاندارد را پشتیبانی می‌کنند ساده‌تر است. برای مثال، یک کیف پول سازگار با ERC-20 می‌تواند امکان نگهداری و انتقال این نوع توکن را فراهم کند.
این سازگاری برای کاربر هم مفید است. لازم نیست همیشه نرم‌افزار تازه‌ای نصب کند یا روش متفاوتی برای انتقال دارایی یاد بگیرد. گاهی کافی است شبکه و آدرس قرارداد درست را به کیف پول اضافه کند.
بااین‌حال، سازگاری فنی با وجود خریدار و نقدینگی فرق دارد. ساخت توکن باعث نمی‌شود صرافی‌ها خودکار آن را فهرست کنند یا کاربران برای خریدش صف بکشند. حتی ایجاد استخر معاملاتی هم نقدشوندگی کافی یا فروش با قیمت دلخواه را تضمین نمی‌کند.
۴. می‌توان قابلیت‌های پروژه را با قرارداد هوشمند اجرا کرد
کاربرد توکن همیشه خریدوفروش نیست. یک پروژه می‌تواند از آن برای دسترسی به خدمات، توزیع پاداش یا مشارکت کاربران در رأی‌گیری استفاده کند.
قراردادهای هوشمند کمک می‌کنند بعضی از این قواعد در کد تعریف و اجرا شوند. مثلاً می‌توان مشخص کرد توکن‌ها چه زمانی آزاد شوند یا رأی‌گیری با چه شرایطی انجام شود. هر قابلیت تازه، به طراحی و آزمایش خودش نیاز دارد؛ اضافه‌کردن امکانات بیشتر لزوماً انتخاب بهتری نیست.
توکن ARB نمونه‌ای از کاربرد حاکمیتی است. دارندگان آن می‌توانند در رأی‌گیری‌های ArbitrumDAO مشارکت کنند یا حق رأی خود را واگذار کنند. کارکرد یک توکن را باید از مستندات همان پروژه فهمید، نه صرفاً از نام شبکه‌ای که روی آن قرار دارد. Arbitrum DAO - Governance docs
آیا روش ساخت توکن در همه بلاکچین‌ها یکسان است؟
شبکه‌ها روش یکسانی برای ایجاد و مدیریت توکن ندارند. پیش از انتخاب، باید ببینید توکن چطور ساخته می‌شود، انتقال آن چه هزینه‌ای دارد و چه ابزارهایی برای توسعه در دسترس است.
اتریوم و استاندارد ERC-20
در اتریوم، ERC-20 استاندارد شناخته‌شده‌ای برای توکن‌های تعویض‌پذیر است؛ یعنی توکن‌هایی که واحدهایشان از یک نوع‌اند و می‌توانند جای یکدیگر قرار بگیرند.
این استاندارد، رابط مشترکی برای کار با توکن فراهم می‌کند. اما رعایت ERC-20 به‌تنهایی چیزی درباره اعتبار تیم، کاربرد پروژه یا مناسب‌بودن قیمت توکن نمی‌گوید. ethereum.org
BNB Smart Chain و استاندارد BEP-20
در BNB Smart Chain، استاندارد BEP-20 برای تعریف رابط قراردادهای توکن به کار می‌رود. این استاندارد هم روش‌هایی برای انتقال، مشاهده موجودی و مدیریت مجوز خرج‌کردن توکن مشخص می‌کند. GitHub
پیش از انتخاب شبکه، هزینه ثبت قرارداد و هزینه استفاده روزمره از توکن را جداگانه بررسی کنید. توکنی که قرار است مرتب جابه‌جا شود، به بررسی دقیق‌تری درباره هزینه هر تراکنش نیاز دارد.
توکن‌های بومی در کاردانو
در کاردانو، ساخت و انتقال توکن بومی الزاماً به قرارداد هوشمندی شبیه ERC-20 نیاز ندارد. زیرساخت خود شبکه می‌تواند موجودی و جابه‌جایی این دارایی‌ها را مدیریت کند. برای منطق‌های اضافه، ممکن است به اسکریپت یا قرارداد نیاز باشد. Cardano Docs
پس یادگیری زبان‌هایی مثل پلوتوس، پیش‌شرط ساخت هر نوع توکن در کاردانو نیست. ابزار موردنیاز را باید با توجه به قابلیت‌های پروژه انتخاب کرد.
ساخت توکن روی شبکه موجود چه محدودیت‌هایی دارد؟
استفاده از زیرساخت آماده، بخشی از کار را ساده‌تر می‌کند، اما کنترل کمتری بر قوانین پایه شبکه خواهید داشت. پیش از توسعه، باید ببینید این محدودیت‌ها با نیاز محصولتان سازگارند یا نه.
کارمزد و ظرفیت شبکه در اختیار شما نیست
اگر هزینه استفاده از شبکه بالا برود، جابه‌جایی توکن شما هم می‌تواند گران‌تر شود. شلوغی شبکه نیز بر زمان و هزینه ثبت تراکنش اثر می‌گذارد.
تیم پروژه باید این موضوع را از نگاه کاربر بسنجد. اگر ارزش یک انتقال کم باشد ولی کارمزد آن بالا برود، استفاده از محصول ممکن است برای کاربر صرف نکند.
قوانین پایه شبکه را نمی‌توانید برای توکن خود عوض کنید
ساخت توکن معمولاً به شما اجازه نمی‌دهد زمان تولید بلاک، روش اجماع یا ظرفیت کل شبکه را تغییر دهید. قواعد قرارداد خودتان را طراحی می‌کنید، اما فعالیت آن همچنان تابع شبکه میزبان است.
اگر پروژه به ویژگی خاصی نیاز دارد، بهتر است پیش از انتشار توکن این نیاز روشن شود. تغییر تصمیم بعد از جذب کاربر و توزیع دارایی می‌تواند پرهزینه‌تر باشد.
نگهداری پروژه همچنان مسئولیت تیم است
بعد از انتشار توکن، کار تمام نمی‌شود. کلیدهای مدیریتی باید امن بمانند، دسترسی‌ها مشخص باشند و کاربران بدانند تیم چه اختیاراتی دارد.
برای مثال، آیا مدیر قرارداد می‌تواند توکن بیشتری ایجاد کند؟ امکان متوقف‌کردن انتقال‌ها وجود دارد؟ قرارداد قابل ارتقاست؟ پاسخ روشن به این پرسش‌ها بخشی از شناخت پروژه است.
چه زمانی بلاکچین مستقل را بررسی کنیم؟
اگر محصول با امکانات یک شبکه موجود به‌خوبی کار می‌کند، ساخت بلاکچین مستقل ممکن است مسئولیت اضافه‌ای ایجاد کند. اما پروژه‌ای که واقعاً به کنترل قواعد پایه یا طراحی متفاوت شبکه نیاز دارد، باید گزینه‌های دیگر را هم بررسی کند.
نیاز به سرعت بالاتر به‌تنهایی دلیل کافی نیست. باید دید شبکه‌های موجود، راهکارهای لایه دوم یا تغییر طراحی محصول تا چه اندازه نیاز را برطرف می‌کنند. راه‌اندازی شبکه مستقل، خودبه‌خود سرعت و امنیت بهتر ایجاد نمی‌کند.
ضمن اینکه میم‌کوین‌بودن هم نوع زیرساخت را مشخص نمی‌کند. دوج‌کوین بلاکچین خودش را دارد و نمونه‌ای از توکن ساخته‌شده روی اتریوم نیست. Dogecoin
قبل از ساخت توکن، کاربردش را مشخص کنید
مزیت اصلی ساخت توکن روی بلاکچین موجود، استفاده از زیرساخت آماده و کمترشدن کار مربوط به راه‌اندازی شبکه است. این انتخاب می‌تواند توسعه را ساده‌تر کند و اتصال به ابزارهای موجود را آسان‌تر سازد.
اما پیش از انتخاب استاندارد و شبکه، باید یک سؤال روشن جواب داشته باشد: توکن قرار است چه کاری برای محصول و کاربر انجام دهد؟ اگر کاربرد آن معلوم نباشد، انتشار قرارداد به‌تنهایی کمکی به پیشرفت پروژه نمی‌کند.
برای خرید توکن هم همین دقت لازم است. عرضه روی یک شبکه شناخته‌شده، اعتبار پروژه را تأیید نمی‌کند. اگر قصد خرید از پولیار را دارید، شبکه پشتیبانی‌شده، کارمزد و شرایط برداشت را بررسی کنید و آدرس قرارداد توکن را از منبع رسمی پروژه بگیرید.
سوالات متداول
چند پرسش هنگام انتخاب شبکه و نگهداری توکن بیشتر تکرار می‌شوند. پاسخ آن‌ها به شناخت استاندارد و شرایط استفاده از هر دارایی کمک می‌کند.
معروف‌ترین استانداردهای ساخت توکن کدام‌اند؟
ERC-20 در اتریوم و BEP-20 در BNB Smart Chain از استانداردهای شناخته‌شده توکن‌های تعویض‌پذیرند. شبکه‌های دیگر ممکن است روش متفاوتی داشته باشند؛ برای نمونه، کاردانو از توکن‌های بومی در ساختار خود شبکه پشتیبانی می‌کند.
آیا نگهداری توکن در کیف پول نرم‌افزاری امن است؟
امنیت به کیف پول، دستگاه، نحوه نگهداری عبارت بازیابی و دقت کاربر بستگی دارد. کیف پول باید از شبکه توکن پشتیبانی کند. استفاده از کیف پول معتبر هم ریسک قرارداد نامطمئن، لینک جعلی یا افشای عبارت بازیابی را از بین نمی‌برد.
آیا می‌توان از طریق ایردراپ توکن دریافت کرد؟
بعضی پروژه‌ها بخشی از توکن‌های خود را میان کاربران واجد شرایط توزیع می‌کنند، اما دریافت پاداش و ارزش آن تضمین‌شده نیست. شرایط را فقط از مسیر رسمی پروژه بررسی کنید. برای دریافت ایردراپ، عبارت بازیابی یا کلید خصوصی کیف پول را در اختیار هیچ فرد یا سایتی نگذارید.
